1. Çocuklar\u0131, biz halk aras\u0131nda iyi huylu ve kötü huylu çocuklar olarak ay\u0131r\u0131r\u0131z. Ya da uslu ve yaramaz ay\u0131r\u0131m\u0131 yapar\u0131z. Bir çocu\u011fun iyi huylu oldu\u011funu ve kötü huylu oldu\u011funu gösteren davran\u0131\u015flar nelerdir? <\/p>\n
Toplumda bu tarz etiketlemeler oldukça s\u0131k görülür. Bunlar zaman zaman uslu, yaramaz olabildi\u011fi gibi birtak\u0131m psikolojik tan\u0131lar da olabiliyor. “Bizim çocuk hiperaktif” veya “Bizimki antisosyal” gibi. Bizler çocuk ve genç psikoloji alan\u0131nda çal\u0131\u015fan ki\u015filer olarak bu tarz etiketlemelerin oldukça yanl\u0131\u015f oldu\u011funa inanmaktay\u0131z. Yap\u0131lan birçok ara\u015ft\u0131rma özellikle çocuklar\u0131 nitelemek için kullan\u0131lan olumsuz s\u0131fatlar\u0131n, onlar\u0131n istenmeyen davran\u0131\u015flar\u0131nda art\u0131\u015fa sebep oldu\u011funu desteklemektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, çocu\u011fun de\u011fil yap\u0131lan davran\u0131\u015f\u0131n üzerine odaklan\u0131lmas\u0131, davran\u0131\u015f\u0131n olumlu veya olumsuz oldu\u011funun alt\u0131n\u0131n çizilmesi gerekir. <\/p>\n
2. Sonuçta çocuktur ve yaramazl\u0131k da yapar. Peki, normal bir çocuk, nas\u0131l davran\u0131\u015flar sergilemelidir? Çocu\u011fumuzun iyi bir çocuk mu, kötü bir çocuk mu oldu\u011funu nas\u0131l anlar\u0131z? <\/p>\n
Bir önceki soruda belirtti\u011fim gibi iyi çocuk veya kötü çocuk gibi bir tan\u0131mlama yapmak do\u011fru de\u011fildir. E\u011fer bir anne-baba, di\u011fer anne-babalara göre kendilerini çocuklar\u0131n\u0131 kontrol etmekte, isteklerini kar\u015f\u0131lamakta daha çok zorland\u0131klar\u0131n\u0131 dü\u015fünüyorlarsa veya okul öncesi e\u011fitim kurumuna veya ilkö\u011fretime devam eden çocuklar\u0131 ile ilgili olarak ö\u011fretmenlerinden s\u0131kl\u0131kla olumsuz geribildirimler al\u0131yorlarsa i\u015fler pek yolunda gitmiyor demektir. Çünkü, anne babalar genelde sadece kendi çocu\u011funu ve belki çevrelerindeki üç be\u015f çocu\u011fu gözlemleyip bir sonuca var\u0131rlar, ancak okullar\u0131n bu konudaki hem deneyimi oldukça fazlad\u0131r hem de birçok çocuk aras\u0131nda farkl\u0131 olan\u0131 görebilme \u015fanslar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
3. Neden kimi çocuk söz dinlemez ve yaramazl\u0131k yapar, kimi çocuk ise daha sakin, a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131 olur? Bu tamamen yarad\u0131l\u0131\u015f meselesi mi? Yoksa karde\u015f k\u0131skançl\u0131\u011f\u0131, yeterince ilgi görmeme gibi farkl\u0131 nedenler de çocuklar\u0131n farkl\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131na neden olur mu? <\/p>\n
Her bireyin do\u011fu\u015ftan getirdi\u011fi bir alt yap\u0131 söz konusudur. Bu alt yap\u0131, ya\u015fanan olaylar ile birlikte \u015fekillenir. Bu \u015fekillenme süreci hayat boyu devam eder. Çocuklar\u0131n olumlu veya olumsuz davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131, devam etmesi veya sönmesi bu davran\u0131\u015flar kar\u015f\u0131s\u0131nda gösterilen tutuma ba\u011fl\u0131d\u0131r. Örne\u011fin, bir çocuk elinizdeki kalemi istedi\u011finde vermeyece\u011finizi söylediniz. Fakat, a\u011flamaya ba\u015flad\u0131 ve siz bu a\u011flamaya tahammül edemedi\u011finiz veya a\u011flamas\u0131na k\u0131yamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z için kalemi verdiniz. Dolay\u0131s\u0131yla asl\u0131nda olumsuz bir davran\u0131\u015f\u0131 istemeden de olsa ödüllendirdiniz. Bu durumdaki bir çocuk sizden istedi\u011fi herhangi bir \u015feyi yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda yine a\u011flayabilir ve sizden yine olumlu bir geridönü\u015f al\u0131rsa a\u011flama davran\u0131\u015f\u0131 daha da kuvvetlenir. Bir süre sonra her istedi\u011fini a\u011flayarak ifade etmeye ve yapt\u0131rmaya ba\u015flar. Böylece olumsuz bir davran\u0131\u015f olan isteklerini a\u011flayarak ifade etme bir problem çözme davran\u0131\u015f\u0131 haline gelir. Olumlu davran\u0131\u015flar\u0131n da olumsuz davran\u0131\u015flar\u0131n da in\u015fa süreci bu \u015fekilde i\u015fler. <\/p>\n
4. Çocuklarda s\u0131k rastlanan \u015fu durumlarda anne-babalar ne yapmal\u0131, çocu\u011fa nas\u0131l yakla\u015fmal\u0131? Bu gibi davran\u0131\u015flar ne zaman, neden, nas\u0131l ortaya ç\u0131kar? <\/p>\n
· Söz dinlememek, ne dersen tersini yapmak: Çocuklar olumlu davran\u0131\u015flar\u0131 ile dikkat çekemediklerini dü\u015fünürlerse o zaman dikkat çekebilecek ba\u015fka davran\u0131\u015flar sergilemeye ba\u015flayabilirler. Anne baban\u0131n dikkatini çekecek davran\u0131\u015flar da ço\u011fu zaman olumsuz davran\u0131\u015flard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla dedi\u011finin tersini yapma, söz dinlememe ortaya ç\u0131kabilir. Bu durumlarla kar\u015f\u0131la\u015fan anne baba olumsuz davran\u0131\u015flara dikkat göstermeyerek, olumlu davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n fark\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 çocu\u011fa hissettirerek gerilimi azaltabilirler.<\/p>\n
· \u015e\u0131mar\u0131kl\u0131k: \u0130stekleri ko\u015fulsuz \u015farts\u0131z yerine getirilen çocuklarda doyumsuzluk ortaya ç\u0131kabilir. O nedenle, anne babalar bir ödül sistemi olu\u015fturarak çocuklar\u0131n olumlu davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 sistematik olarak ödüllendirirlerse doyumsuzluk daha az görülür hale gelecektir.<\/p>\n
· \u0130stedi\u011fini yapt\u0131rmak için a\u011flama: Yukar\u0131da belirtti\u011fim gibi istemeden ödüllendirilen a\u011flama davran\u0131\u015f\u0131 bir sonraki sefer daha güçlü olarak kar\u015f\u0131n\u0131za ç\u0131kar. \u0130stedi\u011fini yapt\u0131rmak için a\u011flayan çocuk bu \u015fekilde sonuca ula\u015fabildi\u011fini ö\u011frenmi\u015ftir. \u0130stedi\u011fini yerine getirmeyerek bu davran\u0131\u015f\u0131n art\u0131k i\u015flevini yitirdi\u011fini görmesini sa\u011flamak, a\u011flama davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 terk etmesi gerekti\u011fi mesaj\u0131n\u0131 verecektir.<\/p>\n
· Sinirlilik: Öfke kontrolü birçok çocu\u011fun s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir durumdur. Hem genetik alt yap\u0131 hem de model alma öfkenin geli\u015fminde etkilidir. Evde vurup döken bir a\u011fabey, aile bireylerini azarlayan bir ebeveyn veya okulda arkada\u015flar\u0131na vuran bir ba\u015fka çocuk, çocu\u011fa bu davran\u0131\u015flar\u0131 ile olumsuz örnek te\u015fkil eder. Öfkesini kontrol etmekte zorlanan çocu\u011fun kendine veya çevresine zarar vermesinden çekinen anne baba isteklerini yerine getirdi\u011finde bu olumsuz davran\u0131\u015f yine ödüllenmi\u015f olur.
\n· \u0130çe kapanma: \u0130çe kapanma birçok psikolojik s\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n belirtisi olabilir. Özellikle önceden olmamas\u0131na ra\u011fmen birden ortaya ç\u0131km\u0131\u015f ise mutlaka bir uzman taraf\u0131ndan de\u011ferlendirilmelidir. Ancak, do\u011fu\u015ftan gelen bir mizaç özelli\u011fi olarak içe dönüklükten bahsedersek bu patolojik bir durum de\u011fildir. Baz\u0131 insanlar daha içe dönük baz\u0131lar\u0131 daha d\u0131\u015fa dönük olabilirler. Bunun biri iyidir di\u011feri kötüdür diye bir durum söz konusu de\u011fildir. Ancak, uç noktalardaki içe ve d\u0131\u015fa dönüklük sosyal ya\u015fam içinde zamanla törpülenebilir.<\/p>\n
· Utangaçl\u0131k: Belli bir ya\u015ftan sonra çocuklar yabanc\u0131lardan çekinmeye ba\u015flayabilir. Bu geli\u015fimsel süreçte beklenen bir geli\u015fmedir. Ancak, a\u015f\u0131r\u0131 boyutlardaki utangaçl\u0131k sosyal fobi gibi patolojik durumlar olarak de\u011ferlendirilebilir. Anne babalar böyle durumlardaki çocuklar\u0131n\u0131 baz\u0131 davran\u0131\u015flara zorlamamal\u0131d\u0131rlar, çünkü bu durum onlar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 kayg\u0131y\u0131 daha da artt\u0131racakt\u0131r. \u0130\u015fleri biraz daha do\u011fal haline b\u0131rakmak, onlar\u0131 zorlamadan sosyal ortamlarda bulunmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak, sosyal hayatta ya\u015fad\u0131klar\u0131 zorluklar\u0131 evde dramatize ederek uygun davran\u0131\u015flar hakk\u0131nda çocu\u011fun fikir sahibi olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak yararl\u0131 olabilir.<\/p>\n
· Sald\u0131rganl\u0131k: (di\u011fer çocuklar\u0131 itip kakma, tekmeleme, e\u015fyalar\u0131 sa\u011fa sola atma, ba\u011f\u0131r\u0131p ça\u011f\u0131rma…)<\/em> : \u015eiddet gören, vurup zarar verme davran\u0131\u015f\u0131 bir problem çözme davran\u0131\u015f\u0131ym\u0131\u015f gibi gösterilen çocuklarda sald\u0131rganl\u0131k s\u0131kl\u0131kla görülür. Onlar da baz\u0131 problemlerini çözmek, istediklerini yapt\u0131rmak için sald\u0131rgan davran\u0131\u015flar sergileyebilirler. Anne babalar ilk önce kendi davran\u0131\u015flar\u0131 ile çocuklara model olduklar\u0131n\u0131 unutmamal\u0131 ve sald\u0131rgan davran\u0131\u015flar sergilememelidirler. Çocuklar böyle davran\u0131\u015flar sergilediklerinde kendilerine ve çevrelerine zarar vermesi engellenerek sakinle\u015fmelerine f\u0131rsat vermek gerekir. Sonras\u0131nda davran\u0131\u015f\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 konu\u015fulabilir.<\/p>\n 5. Çocuklara nezaket kurallar\u0131 nas\u0131l ve ne zaman-kaç ya\u015f\u0131nda ö\u011fretilmeli?<\/p>\n Çocuklar konu\u015fma becerisini kazand\u0131ktan ve sosyal ya\u015fama aç\u0131ld\u0131klar\u0131 andan itibaren (yakla\u015f\u0131k 2 ya\u015f) nezaket kurallar\u0131n\u0131 fark etmeye ve yava\u015f yava\u015f uygulamaya ba\u015flarlar. Bu kurallar\u0131 ö\u011frenme hayat boyu devam edecek bir süreçtir. Dolay\u0131s\u0131yla çocuk ne kadar çok sosyal ya\u015fam\u0131n içine entegre edilirse bu kurallar\u0131 o kadar çabuk ö\u011frenir. Okul öncesi e\u011fitim kurumlar\u0131 bu anlamda oldukça yard\u0131mc\u0131d\u0131r.<\/p>\n 6. Bir çocu\u011fun y\u0131llar sonra, büyüyünce iyi biri mi yoksa kötü biri mi olaca\u011f\u0131, çocukken tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tav\u0131rlardan öngörülebilir mi? <\/p>\n Etiketlemelerin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131ndan bahsetmi\u015ftim. Dolay\u0131s\u0131yla yeti\u015fkinler için de iyi biri veya kötü biri olarak tan\u0131mlamalar yapmaktan kaç\u0131n\u0131yoruz. Ama iyi birinden kas\u0131t sosyal aç\u0131dan uyumlu olmak ise o zaman \u015funu söyleyebiliriz: \u0130nsan geli\u015fen ve de\u011fi\u015fen bir varl\u0131kt\u0131r. Ya\u015fam sürecinde baz\u0131 olumsuz özellikler, davran\u0131\u015flar e\u011fitim ve ya\u015fam deneyimi ile birlikte törpülenebilir. Ancak, biliyoruz ki sosyal aç\u0131dan uygun olmayan davran\u0131\u015flar sergileyen birçok yeti\u015fkinin çocukluk dönemlerinde de benzer özellikler sergiledi\u011fi bir gerçektir.<\/p>\n 7. Günümüzde gençlerin ne kadar vah\u015file\u015fti\u011fi a\u015fikar. Tabii bu durum genele vurulamaz ama annesini, k\u0131z arkada\u015f\u0131n\u0131 öldüren gençlere rastl\u0131yoruz. H\u0131rs\u0131zl\u0131k, darp, vs. zaten s\u0131k s\u0131k duydu\u011fumuz suçlar… Kimsenin birbirine ho\u015fgörüsü ve sayg\u0131s\u0131 yok, kaba kuvvete s\u0131k s\u0131k ba\u015fvuruluyor. Bir çocu\u011fu gelece\u011fe en iyi \u015fekilde haz\u0131rlamak, onun topluma kar\u015f\u0131 sayg\u0131l\u0131 olmas\u0131n\u0131 ve iyi bir birey olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak, çocukken kazand\u0131r\u0131lan ve ö\u011fretilen davran\u0131\u015flarla mümkün olabilir mi? Anneler bu konuda neler yapabilir? <\/p>\n Çocuk e\u011fitiminde üç temel davran\u0131\u015f biçimi vard\u0131r:<\/p>\n 1. Olumlu davran\u0131\u015flar\u0131 hiç kaç\u0131rmadan fark etti\u011finizi çocu\u011funuza hissettirmek ve bu davran\u0131\u015flar\u0131 ödüllendirmek. Güzel sözler söylemek, olumlu davran\u0131\u015flar\u0131ndan dolay\u0131 onu övmek gibi. Ödüllerin maddi de\u011fil manevi ödüller olmas\u0131 önemlidir. Bu üç temel davran\u0131\u015f biçimi benimsendi\u011finde çocuklar\u0131n olumlu davran\u0131\u015flar\u0131nda art\u0131\u015f gözlemlenece\u011finden gelece\u011fe do\u011fru olumlu ad\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 1. Çocuklar\u0131, biz halk aras\u0131nda iyi huylu ve kötü huylu çocuklar olarak ay\u0131r\u0131r\u0131z. Ya da uslu ve yaramaz ay\u0131r\u0131m\u0131 yapar\u0131z. […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":433,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[549,354,476,550,361,465,355,466,364,553,376,447,446,464,556,445,448,473,480,461,402,420,454,493,419],"tags":[],"class_list":["post-432","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aile-ici-iletisim","category-anne-baba","category-anne-baba-egitimi","category-anne-cocuk","category-anne-babalara-oneriler","category-anne-cocuk-iliskisi","category-baba-cocuk","category-baba-cocuk-iliskisi","category-cocuk-egitimi","category-cocuk-egitimi-cocuk","category-cocuk-gelisimi","category-cocuk-psikolojisi","category-cocukla-iletisim","category-cocuklarda-odul-ceza","category-cocuklarda-ruh-sagligi","category-cocukta-disiplin","category-cocukta-ozguven-problemleri","category-inceleme-arastirma-makale","category-kitap-ve-kitap-secimi","category-kural-koymak","category-kural-ve-sinir-koyma","category-oyun-oyuncak-secimi","category-super-anne","category-super-baba","category-super-cocuk"],"yoast_head":"\r\n
\n2. Olumsuz davran\u0131\u015flar\u0131 istemeden de olsa ödüllendirmemek. A\u011flayan çocu\u011fun geç yatmas\u0131na izin vermemek, karde\u015fine vuran çocu\u011fun vurmas\u0131n\u0131 engellemek için oyunca\u011f\u0131 ona vermemek gibi.
\n3. Fiziksel tehdit içeren olumsuz davran\u0131\u015flar\u0131 uygun \u015fekilde cezaland\u0131rmak. Ama buradaki cezadan kas\u0131t fiziksel cezalar de\u011fil, çocuk için önemli olan bir \u015feyden mahrum b\u0131rakma \u015feklindedir. Bisikletle caddeye ç\u0131kan çocu\u011fa bir hafta bisiklete binmeyi yasaklamak gibi.<\/p>\n