Duygular\u0131m\u0131z insan olman\u0131n en önemli ve keyifli yanlar\u0131ndan biridir. Duygular\u0131m\u0131z\u0131n ne kadar fark\u0131nda olup, onlar\u0131 ne kadar benimseyip, kendimize ait hissedebilirsek ve ba\u015fkalar\u0131yla ne kadar payla\u015fabilirsek, onlar\u0131n ve insan olman\u0131n o kadar keyfine varabiliriz. Bu sayede, insanlarla daha kolay ve etkili ileti\u015fim kurabiliriz, aile içi ili\u015fkilerimiz, arkada\u015fl\u0131k ili\u015fkilerimiz zenginlik ve samimiyet kazan\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla daha mutlu ve anlaml\u0131 bir ya\u015fam sürdürebiliriz. Çocuklar\u0131m\u0131z\u0131n duygular\u0131n\u0131n fark\u0131nda olmay\u0131 ve uygun ileti\u015fim kurabilmeleri biz anne babalar\u0131n onlar\u0131 do\u011fru yönlendirmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Duygular\u0131m\u0131z davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 nas\u0131l yönlendirir? Davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z \u015fekillenirken \u015fu yolu izler: Duyu organlar\u0131m\u0131z yani görmek, duymak, dokunmak, tatmak ve koklamak arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u0131\u015f dünyadan bilgi toplar\u0131z. Daha sonra bu duyular\u0131m\u0131z\u0131 yorumlayarak ne anlama geldi\u011fini anlar\u0131z. Bu anlamlar bizde baz\u0131 duygular uyand\u0131r\u0131r ve sonuç olarak nas\u0131l davranmam\u0131z gerekti\u011fine karar veririz. Duygular\u0131m\u0131z yorumlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z duyular\u0131m\u0131za kar\u015f\u0131 verdi\u011fimiz tamamen otomatik ve spontan (do\u011fal) tepkilerdir. Fakat davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z dü\u015fünerek ve kararl\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tepkilerdir. Duyu organlar\u0131m\u0131zdan davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131za giden yolda “niyetlerimiz” önemli bir rol oynar. Niyetlerimiz bizi nas\u0131l davranmak istedi\u011fimize yönlendirir. Hissetti\u011fimiz k\u0131zg\u0131nl\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131nda niyetimiz kar\u015f\u0131m\u0131zdakiyle kavga etmek ve onu incitmekse ise ona göre davran\u0131r\u0131z, sesimizi yükseltiriz, kar\u015f\u0131m\u0131zdakini k\u0131\u015fk\u0131rtacak \u015fekilde konu\u015furuz; ama niyetimiz i\u015fbirli\u011fi içinde olmak ise k\u0131zg\u0131nl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sakin sözlerle ifade edip daha yap\u0131c\u0131 \u015fekilde davran\u0131r\u0131z. Çocu\u011fumuza k\u0131zg\u0131nl\u0131k hissetti\u011fimiz zaman niyetimiz ondan h\u0131nc\u0131m\u0131z\u0131 ç\u0131karmaksa onu yarg\u0131layarak konu\u015fmay\u0131 belki de a\u015fa\u011f\u0131lamay\u0131 seçebiliriz; fakat onun “duygular\u0131n kontrol edilebilir” oldu\u011funu ö\u011frenerek yeti\u015fmesi niyetindeysek k\u0131zg\u0131nl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sözel olarak nas\u0131l anlatabilece\u011fimizi ona gösterme yolunu da seçebiliriz. Duygular\u0131m\u0131z\u0131 bast\u0131rmak veya inkar etmek iç çat\u0131\u015fmalara ve dolay\u0131s\u0131yla ili\u015fkilerimizde problem ya\u015famam\u0131za neden olur. Biz yeti\u015fkinler duygular\u0131m\u0131z\u0131n fark\u0131nda olup, onlar\u0131 kabul edip, uygun \u015fekillerde ili\u015fkilerimize yans\u0131tabilirsek çocuklar\u0131m\u0131za da iyi birer model olabiliriz. Duygular\u0131n rahatl\u0131kla konu\u015fulabildi\u011fi, çocu\u011fun duygular\u0131n\u0131 söze dökebilmesini te\u015fvik eden bir aile ortam\u0131nda yeti\u015fen bir çocuk kendi ki\u015fili\u011finin, olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda hissetti\u011fi \u015feylerin, ho\u015funa giden ve gitmeyen \u015feylerin, yapabileceklerinin ve yapamayacaklar\u0131n\u0131n yani kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n fark\u0131nda olur ve özgüveni geli\u015fir. Bütün anne babalar elbetteki özgüvenli çocuklar yeti\u015ftirmek isterler. Onlar\u0131 kötülüklerden korumak isterler. Dolay\u0131s\u0131yla kötü ve olumsuz duygulardan da korumak isterler. Ke\u015fke çocuklar\u0131m\u0131z\u0131 hep anne karn\u0131nda tutabilsek ve onlar\u0131 orda tüm kötülüklerden ve kötü duygulardan koruyabilsek… Elbetteki bu imkans\u0131z.<\/p>\n Olumsuz duygular yokmu\u015f gibi davranarak, çocu\u011fumuz da e\u011fer biz söylemezsek hiç ö\u011frenmez veya hissetmez diye bir\u015fey söz konusu olamaz. Fakat toplumdaki genel e\u011filim böyle oldu\u011fu için anne babalar da öyle davranmak durumunda hissederler. Çocu\u011fumuzun da “iyi yeti\u015fmesini, olumsuz duygular\u0131n sahibi olmas\u0131n\u0131” istemeyiz. Hiç üzülmesin, k\u0131zmas\u0131n, k\u0131skanmas\u0131n isteriz. “Bizim çocuklar\u0131m\u0131z k\u0131skançl\u0131k nedir bilmezler, birbirlerini hiç k\u0131skanmazlar” deriz. Sanki k\u0131skançl\u0131k tamamen insani bir duygu de\u011filmi\u015f de kimse hissetmezmi\u015f veya “hiç k\u0131skanmaz” dersek çocu\u011fumuz böyle bir duyguya sahip olmazm\u0131\u015f gibi… Bu \u015fekilde davranmak asl\u0131nda oldukça tehlikeli bir durumdur. Bir süre sonra çocu\u011fumuz bütün olumsuz duygular\u0131n\u0131 reddetmeye ba\u015flayabilir. Bu duygular\u0131 yokmu\u015f gibi davranmaya ba\u015flar. Olumsuz duygular\u0131n sorumlulu\u011funu hissetmez ve bunlardan hep ba\u015fkalar\u0131n\u0131n sorumlu oldu\u011funu dü\u015fünür. Örne\u011fin arkada\u015f\u0131n\u0131 k\u0131skanan bir çocuk k\u0131skançl\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirip te bunu annesiyle payla\u015famazsa, k\u0131skand\u0131\u011f\u0131 arkada\u015f\u0131n\u0131 bir\u015feyler bulup hep suçlamaya ba\u015flar. Böylece arkada\u015f\u0131yla aras\u0131 bozulur. Oysaki bu duygunun fark\u0131nda olan bir çocuk bunu annesiyle payla\u015f\u0131p rahatlayabilir ve daha sonra içinde hissetti\u011fi \u015feyin nedenini anlay\u0131p, arkada\u015f\u0131n\u0131 olur olmaz sebeplerle suçlamay\u0131 b\u0131rak\u0131r. Ba\u015fka bir örnekte, arkada\u015f\u0131n\u0131n tiyatroda ba\u015frol almas\u0131n\u0131 k\u0131skanan bir çocuk e\u011fer bu duygusunun fark\u0131nda olamazsa, bu güçlü duyguyla bir \u015fekilde ba\u015fa ç\u0131kabilmek için “zaten ben o rolde hiç olmak istemezdim” diyerek rasyonalize edebilir. Olumsuz duygular\u0131n\u0131 sahiplenmeyen bir çocuk yeti\u015fkin oldu\u011funda bile buna devam eder ve sadece “iyi ben”in varoldu\u011funu dü\u015fünür. Kötü ve olumsuz duygular\u0131n kendine ait olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dü\u015fünmeye devam eder. Dolay\u0131s\u0131yla hem kendini ve tabiki ba\u015fkalar\u0131n\u0131 da iyi ve kötü yönleriyle “sadece insan olduklar\u0131” gerçe\u011fiyle kabul etmekte zorlan\u0131r. Böylece iç çat\u0131\u015fmalar ya\u015fayabilir, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ili\u015fkiler sürdürmekte zorlan\u0131r. Hatta bu durum ki\u015filik bölünmelerine kadar varabilir. Çocuklar duygular\u0131n\u0131n fark\u0131nda olmay\u0131 ö\u011frenebilir ve geli\u015ftirebilirler mi?<\/strong><\/p>\n Çocuklar\u0131m\u0131z duygular\u0131n fark\u0131nda olmay\u0131 ö\u011frenebilirler; dolay\u0131s\u0131yla ba\u015fkalar\u0131n\u0131n neler hissedebilece\u011fini tahmin edebilme yani “empati” yeteneklerini geli\u015ftirebilirler. Bu duygu 3 ya\u015f civar\u0131nda geli\u015fen ve hayat boyunca geli\u015ftirilebilecek bir duygudur. Genelde çocuklar bizler gibi do\u011frudan duygular\u0131n\u0131 payla\u015fmak yerine dolayl\u0131 yollardan anlatabilirler. Fakat bizler onlara model olarak, duygular\u0131n\u0131 aç\u0131klamas\u0131na f\u0131rsatlar tan\u0131yarak, onlara bütün olumlu ve olumsuz duygular\u0131yla ko\u015fulsuz bir \u015fekilde kabul edece\u011fimiz mesajlar\u0131n\u0131 verebilirsek, suçlay\u0131c\u0131 veya yarg\u0131lay\u0131c\u0131 davranmazsak, onlar\u0131n sözünü kesmeden sonuna kadar dinleyebilirsek, çocuklar\u0131m\u0131z da duygular\u0131n\u0131 anlatabilmek konusunda kendilerini rahat hisseder ve dolay\u0131s\u0131yla geli\u015fime aç\u0131k olabilirler.<\/p>\n Problemleri halletmenin bir yolu:<\/p>\n Duygular\u0131 isimlendirmek ve kabul etmek<\/strong><\/p>\n Bazen olumsuz davran\u0131\u015flar kar\u015f\u0131s\u0131nda sadece duygular\u0131 isimlendirerek kabul etmek bile olu\u015fabilecek sorunlar\u0131 büyümeden halledebilir. Yoldan geçen birine kaç çe\u015fit duygu ismi söyleyebilirsiniz diye sorsak, bir kaç çe\u015fit duygu ad\u0131 söyleyebilir. Genelde verilen yan\u0131tlar ba\u015fl\u0131ca bilinenler, yani mutlu olmak, üzgün olmak, sinirli olmak, korkmak, \u015fa\u015f\u0131rmak, utanmak, k\u0131skanmak olacakt\u0131r. Oysa ki bu konu üzerinde biraz dü\u015fünürsek duygular\u0131m\u0131z\u0131 ifade edebilmek için onlarca sözcük bulabiliriz. Memnun olmak, sevmek, be\u011fenmek, a\u015f\u0131k olmak, heyecanlanmak, önemsemek, yak\u0131n-samimi hissetmek, e\u011flenmek, iyimser hissetmek, heveslenmek, huzurlu-sakin hissetmek, umutlanmak, güvenmek, ba\u011flanmak, ait hissetmek, duygulanmak, ilgilenmek, duyarl\u0131 olmak, fark\u0131nda olmak, duygusalla\u015fmak, rahatlamak, kendine güvenmek, tolere etmek, güçlü veya güçsüz hissetmek, s\u0131k\u0131lmak, merak duygusu, garipsemek, ihtiyaç duymak, imrenmek, ac\u0131 duymak, rahats\u0131z olmak, gurur duymak, kibirlenmek, a\u015fa\u011f\u0131lamak, kendini a\u015fa\u011f\u0131 görmek, heyecanlanmak, hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011framak, kötümser hissetmek, suçluluk duymak, i\u011frenmek, engellenmi\u015f hissetmek, umutsuzlu\u011fa kap\u0131lmak, ilgisiz kalmak, tepkilenmek, \u015foka girmek, endi\u015felenmek, ba\u015far\u0131s\u0131z hissetmek, kafas\u0131 kar\u0131\u015fmak, vs… Problemleri halletmenin ba\u015fka bir yolu:<\/p>\n
\n
\nPeki duygular\u0131m\u0131z\u0131 göstermedi\u011fimiz ve payla\u015fmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman ne olur?<\/strong>
\n
\nDuygular\u0131m\u0131z özür dilemek veya nedenini aç\u0131klamak zorunda oldu\u011fumuz \u015feyler de\u011fildir. Sadece çok basitçe insan oldu\u011fumuz için sahip oldu\u011fumuz \u015feylerdir. Özellikle olumsuz duygular\u0131m\u0131z\u0131 içimizde tutarak kontrol edemeyiz. Yoklarm\u0131\u015f gibi davranarak veya onlara kar\u015f\u0131 sava\u015farak ta onlar\u0131 kontrol edemeyiz. Ancak onlar\u0131n fark\u0131nda olup, onlar\u0131 kabul edip, benimseyip, sorumlulu\u011funu al\u0131p, duygular\u0131m\u0131za yön verip, uygun \u015fekilde ortaya koydu\u011fumuz zaman onlar\u0131 kontrol edebiliriz.
\nDuygular biz onlar\u0131 bir \u015fekilde ortaya ç\u0131kar\u0131p bitirene kadar içimizde kalmaya devam eder. Örne\u011fin “üzüntü” a\u011flay\u0131p rahatlad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda veya anlay\u0131\u015fl\u0131 bir arkada\u015f\u0131m\u0131zla konu\u015fup söze döküldü\u011fünde biter. Hiç belli etmeden yüzümüzde gülümseyen bir maskeyle ortal\u0131kta dola\u015fmak üzüntüyü bitirmez. E\u011fer duygular\u0131m\u0131z\u0131 belli etmeyi reddedersek onlar bizi kontrol etmeye ba\u015flar. E\u011fer üzüntüyü içimizde tutuyorsak, er geç bizi üzen her\u015feyden kaç\u0131nmaya ba\u015flar\u0131z. Hatta üzülen arkada\u015flar\u0131m\u0131za da k\u0131zmaya ba\u015flar\u0131z. Böylece bütün hayat\u0131m\u0131z\u0131 üzüntüden kaçmak üzere düzenlemeye ba\u015flar\u0131z, böyle davranmazsak kendi üzüntümüzün ortaya ç\u0131k\u0131p kontrolü kaybedece\u011fimizden korkar\u0131z.<\/p>\n
\nToplumda olumsuz olan duygular fazla kabul görmedi\u011fi için ve olumlu duygular daha fazla kabul gördü\u011fü ve takdir edildi\u011fi için, olumlu duygular daha fazla payla\u015f\u0131l\u0131r, ço\u011fu zaman olumsuz olanlar yokmu\u015f gibi davran\u0131l\u0131r. Ki\u015filer olumsuz duygular\u0131n fark\u0131nda olmazsa, onlar\u0131 incitemez diye dü\u015fünür. Oysa duygular olumsuz olsa da vard\u0131rlar ve tamamen insanidirler ve onlara sahip olmak tamamen normaldir. Duygular\u0131 göstermemek ve duygular\u0131n ileti\u015fimine kapal\u0131 olmak hem fiziksel hem de psikolojik olarak sa\u011fl\u0131ks\u0131zd\u0131r. Bir çok psikosomatik (psikolojik kökenli fiziksel rahats\u0131zl\u0131klar) hastal\u0131\u011f\u0131n alt\u0131nda üstü kapat\u0131lm\u0131\u015f duygular bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
\nGördü\u011fümüz gibi davran\u0131\u015flar kar\u015f\u0131s\u0131nda isimlendirebilece\u011fimiz o kadar çok duygu varki. Uygun ve gerekli ortamlarda, hem kendi hissettiklerimiz için çocuklar\u0131m\u0131za model olmak ad\u0131na, hem de çocuklar\u0131m\u0131z\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 anlamak ad\u0131na, bu listeden seçerek duygular\u0131 isimlendirebiliriz.<\/p>\n